Bestuur en toezicht

 

Als het om bestuur en toezicht in organisaties gaat, zijn de ‘raad van toezicht’ en ‘het bestuur’ de twee organen die er toe doen. De code maakt onderscheid tussen het raad-van-toezicht-model en het bestuur-model. Als de aanbevelingen per model uiteenlopen geeft de tekst dat duidelijk aan. In andere gevallen kan men voor ‘raad van toezicht’ ook lezen: ‘het bestuur’ in een bestuur-model.
We zetten hier het raad-van-toezicht-model en het bestuur-model ter verduidelijking tegenover elkaar.

 


Bestuur-model
Bij het bestuur-model is het hele bestuurlijk proces in handen van ‘het bestuur’. Het bestuur bestaat uit leden die deze functie onbezoldigd vervullen. Het bestuur kan de bestuurlijke taken zelf uitvoeren, maar kan ook de uitvoering delegeren aan een directie. Het bestuur blijft echter volledig verantwoordelijk. Ook de toezichthoudende functie wordt hier door het bestuur vervuld. Deze functie krijgt vooral gestalte in de onderlinge afstemming tussen de bestuursleden en de door hen gehanteerde principes uit de code.

Organisaties met deze besturingsvorm kunnen kleine organisaties zijn, waar het bestuur veel zelf uitvoert. Er zijn weinig procedures en reglementen (vastgelegd). Maar het kan ook om grotere, meer professionele organisaties gaan. Uitvoering wordt dan gedelegeerd aan een directie die bestaat uit één of meer directieleden. Procedures en reglementen zijn hier vastgelegd.

 


Raad-van-toezicht-model
Bij het raad-van-toezicht-model is het bestuurlijk proces met uitzondering van het toezicht in handen van ‘het bestuur’. Het bestuur in het raad-van-toezicht-model is professioneel en bestaat uit één of meer statutair bestuurders. De toezicht­houdende functie ligt bij een apart orgaan: de raad van toezicht. Het toezicht heeft op twee momenten plaats. Vooraf:
de plannen (missie, strategie, beleidsplan en begroting) worden ter goedkeuring aan de raad van toezicht voorgelegd. En achteraf: de raad van toezicht beoordeelt het bestuur en de organisatie kritisch en keurt het jaarverslag goed. Daarnaast heeft de raad van toezicht ook een stimulerende en adviserende functie jegens het bestuur. De raad van toezicht benoemt en ontslaat het bestuur en de externe accountant. Organisaties met deze besturingsvorm zijn veelal grotere organisaties met een professionele dagelijkse leiding, een eigen staf en interne hiërarchie.

Omdat complexiteit óók een rol speelt, zegt omvang van de organisatie of omzet niet alles. Maar om een idee te geven: het advies van de commissie Wijffels voor een code voor de goede doelen (2005) gaf als indicatie voor een raad-van-toezichtmodel: een personeelsbestand van 15 fte en inkomsten van minimaal 2,5 miljoen euro.